Temel Teknik Resim

Oleh Kardelen Nur

2,6 MB 7 tayangan 1 unduhan
 


Bagikan artikel

Transkrip Temel Teknik Resim

T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK TEKNOLOJĠSĠ TEMEL TEKNĠK RESĠM 520TC0002 Ankara, 2011  Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmıĢ bireysel öğrenme materyalidir.  Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiĢtir.  PARA ĠLE SATILMAZ. ĠÇĠNDEKĠLER AÇIKLAMALAR ................................................................................................................... iii GĠRĠġ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALĠYETĠ-1 ..................................................................................................... 3 1. TEMEL GEOMETRĠK ÇĠZĠMLER VE UYGULAMALARI ............................................ 3 1.1. Çizgi ve Norm Yazı Uygulamaları ............................................................................... 3 1.1.1. Teknik Resmin Gereği ve Önemi .......................................................................... 3 1.1.2. Standart Kâğıt Ölçüleri ........................................................................................ 10 1.1.3. Bilgisayar ile Çizim Yapılmasını Sağlayan Programların Tanıtılması ve Uygulaması .................................................................................................................... 13 1.1.4. Çizgi ÇeĢitleri ve Kullanıldıkları Yere Göre Çizim Uygulamaları ..................... 14 1.1.5. Standart Yazı Tipleri ve Norm Yazı Uygulamaları ............................................. 19 1.1.6. Yazı ġablonlarını Kullanarak Norm Yazı Yazmak ............................................. 22 1.2. Temel Geometrik Çizimler ......................................................................................... 24 1.2.1. Doğru Çizimi ....................................................................................................... 24 1.2.2 .Doğruya Dik Çıkma ............................................................................................. 24 1.2.3. Doğru Parçasının Ġstenilen Sayıda EĢit Parçaya Bölünmesi ................................ 25 1.2.4. Dik Açının OluĢturulması .................................................................................... 27 1.2.5. Daire Ġçine Düzgün Çokgen Çizimi .................................................................... 30 UYGULAMA FAALĠYETĠ .............................................................................................. 41 ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME .................................................................................... 59 ÖĞRENME FAALĠYETĠ-2 ................................................................................................... 60 2. ĠZ DÜġÜM VE GÖRÜNÜġ ÇIKARTMA ........................................................................ 60 2.1. Ġz DüĢüm Çizimleri ..................................................................................................... 60 2.1.1. Ġz DüĢüm Hakkında Bilgi .................................................................................... 60 2.1.2. Temel Ġz DüĢüm Düzlemleri, Temel GörünüĢlerin Adlandırılması ve Çizilmesi 62 2.1.3. Nokta, Doğru ve Düzlemlerin Ġz DüĢümlerinin Çizilmesi .................................. 63 2.2. GörünüĢ Çıkarma ve Ölçeklendirme ........................................................................... 66 2.2.1. GörünüĢ Çıkarma ............................................................................................... 66 UYGULAMA FAALĠYETĠ .............................................................................................. 75 ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME .................................................................................... 83 MODÜL DEĞERLENDĠRME .............................................................................................. 85 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 86 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 87 ii AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOġUL YETERLĠK MODÜLÜN AMACI 520TC0002 Elektrik Elektronik Teknolojisi Alan Ortak Teknik Resim Teknik resim konularının anlatıldığı bir öğrenme materyalidir. 40/32 Ön koĢul yoktur. Norm yazı ve çizim uygulamaları yapmak Genel Amaç Uygun sınıf ortamı ve teknik resim araç-gereçleri sağlandığında norm yazı yazabilecek ve teknik resim çizimlerini teknik resim standartlarına uygun bir Ģekilde yapabileceksiniz. Amaçlar 1. Yazı ve çizim standartlarına uygun yazı yazabilecek, temel geometrik Ģekilleri çizebileceksiniz. 2. Temel iz düĢümü kullanarak perspektifi verilen parçanın görünüĢlerini hatasız çizebileceksiniz ve ölçülendirme yapabileceksiniz. EĞĠTĠM ÖĞRETĠM ORTAMLARI VE DONANIMLARI Ortam: Uygun sınıf ortamı Donanım: Teknik resim araç gereçleri, çizim masası ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME Modül içinde yer alan her öğrenme faaliyetinden sonra verilen ölçme araçları ile kendinizi değerlendireceksiniz. Öğretmen modül sonunda ölçme aracı (çoktan seçmeli test, doğru-yanlıĢ testi, boĢluk doldurma, eĢleĢtirme vb.) kullanarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek sizi değerlendirecektir. iii GĠRĠġ GĠRĠġ Sevgili Öğrenci, Önümüzdeki yıllar sanayileĢme ve küreselleĢmenin etkisini artırarak devam edeceği yıllar olacaktır. Üretim, sanayinin itici gücüdür. Bazı ürünler üretilirken bu ürünlerin çiziminin yapılması seri üretim açısından zorunludur. Aynı zamanda bu ürünlerin ölçülendirilmesi ve özelliklerini belirten yazı ve rakamların yazılması da o derece zorunludur. Üretimi yapılan bu parçaların baĢka bir yerde baĢka bir teknik eleman tarafından da aynı Ģekilde algılanması için teknik resmin kurallarına uymak gerekmektedir. Bu kurallara uyulmazsa parçanın üretiminde veya tanımlanmasında sorun yaĢanacağı kesindir. Teknik resim ortak bir anlaĢma dilidir. Bunun için size düĢen bu modülde anlatılan konuların sizler tarafından gereğine inanarak çalıĢmanız ve modülde verilen uygulama faaliyetlerini titizlikle çizmenizdir. Bu modül iĢlenirken ve sonrasında teknik çizimleri daha farklı gözle değerlendireceksiniz. Teknik resim sabır ve özen isteyen her meslek dalında bulunan ve yaparak öğrenilen bir derstir. Bu modülün bazı yerlerinde üç boyutlu düĢünme yeteneğinizi ön plana çıkarmanız gerekecektir. Bunun için karĢılaĢacağınız zorluklarda öğretmeninizden yardım isteyiniz. 1 2 ÖĞRENME FAALĠYETĠ-1 ÖĞRENME FAALĠYETĠ-1 AMAÇ Standartların belirlediği kurallara uygun çizimler yapıp norm yazı yazabileceksiniz. ARAġTIRMA  Çizgi çeĢitlerinin standartlarını belirleyen TS-88 ve ISO 128’ i inceleyiniz.  Ġncelemelerinizin sonucunu sınıfınızda öğretmeninizle ve arkadaĢlarınızla paylaĢınız. 1. TEMEL GEOMETRĠK ÇĠZĠMLER VE UYGULAMALARI 1.1. Çizgi ve Norm Yazı Uygulamaları 1.1.1. Teknik Resmin Gereği ve Önemi Çizilen resimler; eĢya, manzara veya hayal gücündeki anlatımları çizenin zevk ve anlayıĢına göre ifade ediyorsa sanat resmi olarak tanımlanır. Resimler, eğer önceden belirlenmiĢ kurallar ve metotlar kullanılarak grafik olarak çizilmiĢse endüstriyi ilgilendiren bir resim türü ortaya çıkar. Teknik resim, teknik elemanların üretim yapabilmeleri için anlatmak istedikleri teknik özelliklerin biçim ve ölçülerini belirtmede kullandıkları çizgisel anlatım diline denir. BaĢka bir deyiĢle teknik resim, bir parçanın yapımı için gerekli olan bütün bilgileri eksiksiz olarak taĢıyan resimlerdir. Üretimi yapılması istenen parçanın kesin ölçülerini alabilmek için o parçanın teknik resim kurallarına uygun olarak çizilmesi, ölçülendirilmesi ve parçanın özellikleri üzerinde harf ve rakamlarla belirtilmesi gerekir. Bu sebeple teknik resim, tanımladığı parçayı teknik resim kurallarına uygun olarak eksiksiz ifade etmelidir. Teknik resim, üretimi düzenlemesi yanında hesaplamaları da kolaylaĢtırıcı bir unsurdur. Teknolojinin yakından takip etmek için gerekli iletiĢim ve anlaĢma vasıtalarının kullanıldığı günümüzde ortak anlaĢma araçlarının en önemlisi teknik resimdir. Zira teknik resim, dil ve ülke farkı gözetmeksizin teknik elemanların birbirleriyle anlaĢabilmesi amacıyla kullanılan uluslararası ortak bir grafik dili olarak özellikle üretimde çeĢitli konularda iĢlerin hızlı yapılabilmesi, herkesin aynı Ģeyi kullanabilmesi, düzenli üretim yapılabilmek için aynı standardı sağlaması açısından önemlidir. Teknik resmi istenen düzeyde çizebilmek için kullanılması gereken araç ve gereçler vardır. Bunlar aĢağıda sıralanmıĢtır. 3  Çizim masası Üzerine resim çizilecek kâğıdın tutturulduğu masalardır. Yüzeyi ve kenarları düzgün, köĢeleri de 90° olmalıdır. Günümüzde ıhlamur, kavak, plastik, cam gibi malzemelerden ve genellikle ekonomik veya profesyonel model olarak üretilmektedir (Resim 1.1). Resim 1.1: Resim masaları  Cetveller T cetvelleri: Teknik resimde en çok kullanılan araç, T cetvelidir. T cetveli çoklukla yatay, eğik ve birbirine paralel çizgilerin çizilmesinde kullanılır. Ayrıca gönyelerle yapılacak çizimlerde gönyelere kılavuzluk eder. T cetvelin baĢ kısmı, resim masasının sol kenarına dayandırılarak sol el ile aĢağı yukarı hareket ettirilir (Resim 1.2). Resim 1.2: T cetveli  Gönyeler 45° ve 30°‐60° olarak iki türde yapılan standart gönyeler, T cetveli üzerinde kaydırılarak dikey ve eğik çizgilerin çiziminde kullanılır. Gönyelerin açıları 45°x45°x90° ve 30°x60°x90° dir. Aynı zamanda bu gönyelerle 15°, 30°, 45°, 60°, 75°, 90°, 105° lik açılar çizilebilir (Resim 1.3). 4 Resim 1.3: 450 ve 300 – 60 0 gönye T cetveli ve gönyenin konumları çizgi çizilecek yere kesin olarak getirilmiĢ ise çizgi, sağ elle çizilir. Çizgi çizilirken kurĢun kalem, çizim doğrultusunda 60° ve kendinizden uzaklaĢacak Ģekilde biraz öne doğru tutulur. Çizgi çizildikten sonra sol elin iki parmağı, T cetvelini oynatmadan gönyeyi istenilen yere kaydırıp tutar ve sağ elle tekrar çizgi çizilir. Gönyenin ufak hareketleri daima sol elle yapılır. Sağ el, çizim için bulunduğu durumu bozmaz ve gönye sol elle istenilen yere getirilir getirilmez hemen çizgiyi çizer.  Ölçü cetvelleri Ölçü cetvelleri, uzunlukların ölçülmesinde ve bir yerden baĢka bir yere taĢınmasında kullanılır. Bu nedenle çizilmiĢ resimleri okuyacak veya yeniden resim çizecek teknik elemanların en çok kullandıkları araçlardan biridir. Ölçü cetvellerinin bir kenarı milimetre diğer kenarı da 1/2 milimetre bölüntülüdür (Resim 1.4). Resim 1.4: Ölçü cetvelleri  Açıölçer (Ġletki) Açıların ölçülmesi için ve gönyelerle çizilmesi olanaksız olan 0° - 180° arasındaki veya 0° – 360° arasındaki açıların iĢaretlenmesi için kullanılan bir araçtır. Ġletkilerde bölüntülerin gayet hassas ve belirgin olması gerekir (Resim 1.5). 5 Resim 1.5: Açıölçerler  Eğri cetvelleri (Pistoleler) Pergelle çizilemeyen eğriler, eğri cetvelleri ile çizilir. Eğri cetvelleri birbirine ekli değiĢik eğrilerden meydana gelir (Resim 1.6). Resim 1.6: Eğri cetveller  Paralel cetvel (Gerçiz) Genellikle resim masalarının bir aparatı olarak kullanılan ve iki ucundaki makaralardan geçirilen iplerle masa üzerine bağlanan bir cetvel türüdür (ġekil 1.1). ġekil 1.1: Paralel cetvel 6  Pergel Daire ve yay çizimi ile bir ölçünün bir yerden baĢka bir yere taĢınıp iĢaretlenmesinde veya belli bir ölçünün birkaç defa tekrarlanarak iĢaretlenmesinde kullanılır (ġekil 1.2). ġekil 1.2: ÇeĢitli pergeller a. b. c. d. e.  Normal pergel Ġğne uçlu pergel Uzatma ayağı Mürekkep çizim ucu Tirlin ġablonlar  Daire ve yay Ģablonları: Belirli ölçülerde daire ve yay çizmek için kullanılan Ģablonlardır (Resim 1.7). a) Daire Ģablonu b) Yay Ģablonu Resim 1.7: ġablon çeĢitleri  Elips Ģablonları: Ġzometrik, dimetrik, trimetrik perspektif, açı ve ölçülerin çiziminde kullanılır (Resim1.8). 7 Resim 1.8: Ġzometrik elips Ģablonu  Yazı Ģablonu: Standart harflerin ve rakamların cins ve büyüklüklerine göre mika üzerine delinmesiyle yapılmıĢ Ģablonlardır. Standart, düzgün ve temiz bir yazı için kullanılır (Resim 1.9). Resim 1.9: Yazı Ģablonu  Sembol Ģablonları: Her meslek grubuna özel olarak imal edilen ve o mesleğe özgü sembollerin bulunduğu Ģablondur (Resim1.10). Resim 1.10: Elektrik-elektronik sembol Ģablonu 8  Kalemler  KurĢun kalemler: Teknik resmin çizilmesinde ve yazıda kullanılan dereceli siyah kurĢun kalemler, grafit tozunun değiĢik oranlarda bağlayıcı maddelerle karıĢtırılması sonucu istenilen sertlikte ve tonda yapılabilir. Sertlik dereceleri, üzerlerine yazılan harf ve rakamla belirtilir. KurĢun kalemlerin sertlik derecelerini belirten harf ve rakamlar ve bunların kullanılıĢ yerlerine göre gruplara ayrılıĢı aĢağıda gösterilmiĢtir. Bu semboller, Ġngilizce black (siyah), firm (dolgun) ve hard (sert) kelimelerinin ilk harflerinden gelmektedir (Resim1.11). o o o  Sert kalemler: Ġngilizce hard (sert) kelimesinin ilk harfi ile ifade edilir. Sertlik derecesini ifade eden rakamlar harfin soluna konur (2H, 3H, 4H....). Yumuşak kalemler: Ġngilizce black (siyah) kelimesinin ilk harfi ile ifade edilir. Harfin soluna konulan rakamlar büyüdükçe yumuĢaklığı artar (2B, 3B,4B…). Orta sertlikte kalemler: HB ve Ġngilizce firm (dolgun) kelimesinin ilk harfi ile ifade edilir. Takma uçlu (versatil) kalemler: 0,3 - 0,5 - 0,7 - 0,9 mm kalınlığındaki grafit uçların bir boru içinden geçirilmesiyle oluĢturulan kalemlerdir. Genellikle aynı kalınlıkta çizgi çizilebildiği için tercih edilir. Çizimin özelliğine göre bu kalemlerden uçları B, HB ve F sertliklerinde olanlar tercih edilmelidir. Resim 1.11: Versatil (takma uçlu) kalemler  Teknik çizim kalemleri: Genellikle proje çalıĢmalarında bu kalemlere özel mürekkep ile kullanılan, aydınger kâğıda aynı kalınlıkta yazıp çizebilen kalemlerdir. Bu kalemleri üreten firma “Rapido” adıyla üretmekte ve bu Ģekilde isimlendirilmektedir. Teknik çizim kalemleri kullanılırken kalem dik tutulmalı ve çizim yapılan cetvel hafif yükseltili olmalıdır (Resim 1.12). 9 Resim 1.12: Teknik çizim kalemleri  Silgi: KurĢun kalem ve mürekkeple resimler çizilirken hataların giderilmesi ve temizlenen kısımda iz bırakılmaması için dikkatlice silinmesi veya kazınması gerekir. Önemli olan resmin önce iz bırakmayacak kadar ince ve hafif çizgilerle çizilmesidir. Fakat yine de hata yapılmıĢsa silinecek çizginin cinsine göre farklı sertlikte beyaz silgi kullanılmalıdır. 1.1.2. Standart Kâğıt Ölçüleri 1.1.2.1.Teknik Resimde Kullanılan Kâğıtlar Teknik resimde kullanılan kâğıtlar çizilecek resmin cinsine ve kullanılacağı yere göre seçilir. Genel olarak kullanılan kâğıtlar beĢ gruba ayrılır:      Saydam olmayan resim kâğıdı: Beyaz renkte, sert ve yırtılmaya karĢı dayanıklı kâğıtlardır. KurĢun kalemle iyi çizim yapılmasına imkân veren, iz bırakmadan silinebilen kâğıtlardır. Aydınger: Bu kâğıtlara genellikle kopyası çıkarılarak çoğaltılacak resimler çizilir. Genellikle saydam olmayan resim kâğıdına kurĢun kalemle çizilen resim, aydıngere kopya edilir. Bu yüzden aydınger kâğıtları alttaki resmi en ince ayrıntısına kadar gösterecek saydamlıkta olmalıdır. Bu kâğıtlara ozalit kopyalarını daha iyi çıkması sebebiyle genellikle çini mürekkebi ile çizim yapılır. Ozalit kâğıdı: Aydıngere çizilmiĢ resimlerin en ucuz ve en fazla kullanılan çoğaltma metodu ozalit kâğıdına çıkarılan kopyalardır. Ozalit kâğıtları, bir yüzüne ıĢığa karĢı hassas özel madde sürülmüĢ kâğıtlardır. Fotokopi kâğıtları: Teknik resimler, fotokopileri alınarak da çoğaltılabilir. Fotokopinin ozalit kopyaya üstünlüğü, resimlerin aydınger kâğıdına çizilme zorunluluğu olmamasıdır. Milimetrik kâğıt: Üzerlerine herhangi bir renkte milimetrik taksimat basılmıĢ kâğıtlardır. Genel olarak grafiklerin veya krokilerin çizilmesinde kullanılır. 10 1.1.2.2. Kâğıt Ölçüleri Teknik resimde kullanılan standart kâğıt ölçüleri, A serisi formalarıdır. Resim kâğıtları, tam ölçüsünde veya resim masalarına yapıĢtırma payı ilaveli olarak kesilir. A serisi resim kâğıtlarının net ölçüleri aĢağıdaki tabloda gösterilmiĢtir (Tablo 1.1 ve ġekil 1.3). Kâğıt Forması Adı Net Ölçüleri (mm) A0 841x1189 A1 A2 A3 A4 594x84 420x59 297x42 210x29 1 4 0 7 Tablo 1.1: Standart kâğıt ölçüleri A0 kâğıdının alanı 1m2 dir. 11 A5 A6 148x21 0 105x14 8 ġekil 1.3: A0, A1, A2, A3, A4, A5, A6 kâğıtlarının ölçüleri 12 1.1.3. Bilgisayar ile Çizim Yapılmasını Sağlayan Programların Tanıtılması ve Uygulaması Teknik Resim’de elle çizim aĢamasını baĢarıyla gerçekleĢtirebilen teknik bir eleman bilgisayar destekli tasarım programını (CAD) kullanma aĢamasına zorluk çekmeyecektir. CAD programlarının en çok kullanılanları Ģunlardır.  CAD programları:Teknik resim çizmek için kullanılan diğer yazılımlar gibi çözünürlükten bağımsız, 2 ve 3 boyutlu geometrik nesnelerin oluĢturulduğu bir veri kümesidir. Özellikleri:      Ġlk vektörel çizim yazılımlarından biridir. Grafiksel tabanlı iĢletim sistemleri ile çalıĢır. ÇeĢitli biçimlerde kayıt olanağı sağlar. 2 ve 3 boyutlu tasarım olanağı sağlar. Farklı meslek alanları için üzerinde geliĢtirilmiĢ özel sürümleri vardır. Elektrik devreleri tasarımı için elektrik, makine ve otomasyon tasarımı için mekanik ile mimari tasarım ürünleri, medya ve eğlence sektörleri için tasarım ürünleri vardır. Mühendisler, mimarlar, teknik ressamlar ve teknikerler tarafından kullanılan bilgisayar destekli çizim tasarım yazılımlarıdır.  2 Boyutlu CAD Programı Teknik çizimler, diyagramlar, tablolar, notlar, ölçüler vb. birçok teknik açıklama yapmayı sağlar (Resim 1.13). 2 Boyutlu CAD programına ait özelikler:  Ġki boyutlu parça çizimleri yanında elektir-elektonik devreleri çizimi yapılabilme  Devre elemanları sembol oluĢturulabilme  Akıllı ölçülendirme  Koordinat ölçülendirme  Otomatik ölçülendirme yazısı hizalama  Simetrik çap ölçülendirme  Sık kullanılan standart teknik resim sembolleri koyabilme  Çizim üzerindeki ölçüler arasında formül bağlantıları kurma  Tasarım yapılırken oluĢturulan her çizimi anında otomatik ölçülendirme özelliği  Ölçü kilitleme  Kullanıcı dostu, kolay kullanımlı ve yetenekli çizim komutları  Hazır antet ve standartlara uygun sayfa Ģablonları  Çizgi tiplerini kolaylıkla değiĢtirebilme 13   Dairesel ve dikdörtgensel çoğaltma KarıĢık çizimlerde kolay seçim yapabilme Resim 1.13: 2 boyutlu CAD programının arayüzü 1.1.4. Çizgi ÇeĢitleri ve Kullanıldıkları Yere Göre Çizim Uygulamaları Makine parçalarının, devre elemanlarının ve devrelerin kâğıt üzerindeki anlatımı çeĢitli çizgilerle oluĢturulur. Teknik resimde kullanılan çizgilere standart çizgiler denir. Çizgi çeĢitleri genel olarak iki çeĢittir. Bunlar:  Sürekli çizgi  Kesik çizgi 1.1.4.1. Sürekli Çizgi ÇeĢitleri  Dar sürekli serbest el çizgisi: GörünüĢ veya kesitleri sınırlayan, bölünen ve kısıtlanan parçaların koparma çizgisi olarak kullanılır. Teknik resim araç gereci kullanılmadan serbest elle çizilir (ġekil 1.4). ġekil 1.4: Dar sürekli serbest el çizgisi örneği 14  Dar sürekli zikzak çizgi: GörünüĢ veya kesitleri sınırlayan, bölünen ve kısıtlanan parçaların koparma çizgisi olarak kullanılır (ġekil 1.5). ġekil 1.5: Dar sürekli zikzak çizgi örneği  Dar sürekli çizgi: Ölçü çizgileri, ölçü baĢlangıç ve bitiĢ çizgileri, kılavuz çizgileri, tarama çizgileri, vida diĢ dibi çizgileri, kısa eksen çizgileri, yerinde döndürülmüĢ kesit çevreleri, düzlem yüzeyleri belirten köĢegenlerin çiziminde kullanılır (ġekil 1.6). ġekil 1.6: Dar sürekli çizgi örneği  Sürekli geniĢ çizgi: Görülen çevreler ve kenarlarda kullanılır (ġekil 1.7). ġekil 1.7: Sürekli geniĢ çizgi örneği 1.1.4.2. Kesik Çizgi ÇeĢitleri  Dar kesik çizgi: Görünmeyen kenarların ve görünmeyen çevrelerin çiziminde kullanılır (ġekil 1.8). 15 ġekil 1.8: Dar kesik çizgi örneği  GeniĢ kesik çizgi: ĠĢlenmiĢ yüzey sınırlarının gösterilmesinde kullanılır (ġekil 1.9). ġekil 1.9: GeniĢ kesik çizgi örneği  Dar noktalı uzun kesik çizgi: Eksen çizgilerinin, simetri çizgilerinin, diĢlilerin bölüm dairesinin, delik eksen dairelerinin çiziminde kullanılır (ġekil 1.10). a) b) ġekil 1.10: Dar noktalı uzun kesik çizgi örneği  GeniĢ noktalı uzun kesik çizgi: Özel iĢlemli yüzeylerin sınırlarının gösterilmesinde, kesit düzlemleri izlerinin gösterilmesinde kullanılır (ġekil 1.11). 16 a) b) ġekil 1.11: GeniĢ noktalı uzun kesik çizgi örneği  Dar iki noktalı uzun kesik çizgi: KomĢu parçaların çevrelerinin, hareketli parçaların sınır konumlarının, ağırlık merkezi çizgilerinin, yarı mamullerin bitmiĢ Ģekillerinin, özel alanların çerçevelenmesinde kullanılır (ġekil 1.12). a) b) ġekil 1.12: Dar iki noktalı uzun kesik çizgi örneği 17 Sürekli Çizgiler Dar sürekli serbest el çizgisi Dar sürekli zikzak çizgi Dar sürekli çizgi GeniĢ sürekli çizgi Kesik Çizgiler Dar kesik çizgi Uzun kesik çizgi Dar noktalı uzun kesik çizgi GeniĢ noktalı uzun kesik çizgi Dar iki noktalı uzun kesik çizgi Üç noktalı uzun kesik çizgi Nokta nokta çizgi Kısa kesik çizgili uzun kesik çizgi Ġki kısa kesik çizgili uzun kesik çizgi Noktalı kesik çizgi Ġki noktalı kesik çizgi Ġki noktalı iki kesik çizgi Üç noktalı kesik çizgi Üç noktalı iki kesik çizgi Aralıklı kesik çizgi Tablo 1.2: Çizgi çeĢitleri 18 1.1.5. Standart Yazı Tipleri ve Norm Yazı Uygulamaları Duygular ve düĢünceler yazıyla açıklanır. Yazı harf ve iĢaretlerin bir araya gelmesiyle meydana gelir. KarıĢıklığı önlemek için teknik resimde standart yazı kullanılır. Standart yazı, A tipi ve B tipi olmak üzere iki çeĢittir (ġekil 1.13). ġekil 1.13: Standart yazı tipleri Ġki yazı tipi arasındaki fark, yazı kalınlığıdır ve A tipi, B yazı tipine göre incedir. Teknik resimde B tipi tercih edilir. Kullanılan terimlerin anlamları Ģunlardır (ġekil 1.14): ġekil 1.14: Standart yazı ölçüleri h : Yazı yüksekliği h : Büyük harf yüksekliği c1: Küçük harf yüksekliği a : Harfler arasındaki boĢluk b1, b2, b3: Satır aralığı e : Kelimeler arasındaki aralık d :Yazı kalınlığı 19 A tipi ve B tipi yazılar kendi aralarında (TS 88’e uygun) dik yazı ve eğik yazı olmak üzere ikiye ayrılır. Dik yazılar, inĢaat ve mimari teknik resimde kullanılır. Harfler ve rakamlar satır çizgisine dik yazılır (ġekil1.15). ġekil 1.15: B tipi dik yazı 20 Eğik yazılar, makine ve elektrik-elektronik teknik resminde kullanılır. Harfler ve rakamlar satır çizgisine 75° sağa eğik olacak Ģekilde yazılır (ġekil1.16). ġekil 1.16: B tipi eğik yazı AĢağıda bir norm yazı örneği verilmiĢtir (ġekil 1.17). ġekil 1.17: Örnek norm yazı 21 1.1.6. Yazı ġablonlarını Kullanarak Norm Yazı Yazmak Teknik resim çizimlerinde serbest elle yazılan yazılarda yanlıĢlıkları ve okuma zorluklarını gidermek, yazının aynı tip ve yükseklikte olmasını sağlamak için yazı Ģablonlarından faydalanılır. Yazı Ģablonları, mika ve plastikten yapılır. Standart yazı cins veya büyüklüklerine göre bir mika veya plastik üzerine rakam ve harfler delinerek yapılmıĢtır. ġablonun kenarlarını kâğıttan uzak tutmak için yaklaĢık 2- 3 mm ağaç veya metal çerçeve vardır (Resim 1.14). Resim 1.14: Metal kenarlı yazı Ģablonu Yazı Ģablonları 2,5-3,5-5-7-10-14 ve 20 mm harf yüksekliklerinde, yazı kalınlıkları 0.25, 0.35, 0.45, 0.55, 0.70, 0.80, 1,25, 1,50 mm olarak dik, eğik ve A ile B tipi olmak üzere standart hâle getirilmiĢtir. 22 Resim 1.15: Yazı Ģablonu ġablonla yazı yazarken Ģu hususlara dikkat edilmelidir:       Kalem ucu harf veya rakama göre kanalın içinde gezdirilerek yazılır. Yazılarda harflerin yan yana gelmesi için Ģablon yatay olarak kaydırılır. ġablonla yazı yazarken Ģablonun hareketi için T cetveli, gönye veya çizim aparatlarından faydalanılır. ġablonda kullanılacak kalem ucunun dik tutulması gerekir. Büyük ve küçük harflerin yazılmasında Ģablon ters çevrilir. ġablonla yazı yazarken harf yüksekliği, çizgi kalınlığı ve kalem ucunun birbirine uygun olmasına dikkat etmek gerekir. 23 1.2. Temel Geometrik Çizimler 1.2.1. Doğru Çizimi Belirlenen uzunlukta cetvel yardımı ile bir doğru parçası çizilir ve uç noktaları A ve B olarak adlandırılır. T cetveli ve gönye gibi çizim malzemeleri kullanarak kaydırma yöntemi ile AB doğru parçasına paralel doğrular çizilebilir (ġekil 1.18). ġekil 1.18: Paralel doğrular 1.2.2 .Doğruya Dik Çıkma  AB doğrusu verilen ölçülerde çizilir (ġekil 1.19). ġekil 1.19: AB doğrusu  Dik çıkılmak istenen noktadan doğruya A ve B yönünde pergel yardımı ile iki yay çizilerek C ve D noktaları bulunur (ġekil 1.20). ġekil 1.20: C ve D Noktalarının Bulunması 24  Pergel biraz daha açılarak C ve D noktaları merkez olmak üzere doğru üzerinde kesiĢecek Ģekilde iki yay çizilir ve E noktası bulunur (ġekil 1.21). ġekil 1.21: E noktasının bulunması  E noktası ile O noktası birleĢtirildiğinde AB doğru parçasına dik çıkılmıĢ olur (ġekil 1.22). ġekil 1.22: E noktası ile O noktasının birleĢtirilmesi 1.2.3. Doğru Parçasının Ġstenilen Sayıda EĢit Parçaya Bölünmesi  Verilen ölçülerde AB doğrusu çizilir (ġekil 1.23). ġekil 1.23: AB doğrusu 25  AB doğru parçasının altına ya da üstüne olacak Ģekilde istenilen bir açıda yardımcı bir d doğrusu çizilir (ġekil 1.24). ġekil 1.24: Yardımcı d doğrusunun çizimi  Doğru parçası kaça bölünecekse d doğrusu üzerinde pergel yardımı ile o kadar iĢaret konur (ġekil 1.25). ġekil 1.25: d doğrusunun iĢaretlenmesi  En sonunda iĢaretlenen C noktası ile B noktası birleĢtirilir (ġekil 1.26). . ġekil 1. 26: C noktası ile B noktasının birleĢtirilmesi 26  Çizim araçları yardımı ile BC noktasına paralel doğrular çizilerek AB doğrusu istenilen parçaya bölünmüĢ olur (ġekil 1.27). ġekil 1.27: Ġstenilen sayıda eĢit parçaya bölünmüĢ AB doğrusu 1.2.4. Dik Açının OluĢturulması  Verilen ölçüye göre AB doğrusu çizilir (ġekil 1.28). ġekil 1.28: AB doğrusu  Pergel A noktası merkez olacak Ģekilde istenilen değerde açılarak AB doğrusunu kesecek bir yay çizilir ve C noktası bulunur (ġekil 1.29). ġekil 1.29: C noktasının bulunması 27 Pergelin açıklığı bozulmadan C merkezli önceki yayı kesecek bir yay çizilir ve D noktası bulunur (ġekil 1.30). ġekil 1.30: D noktasının bulunması  C ve D noktasından geçecek Ģekilde bir doğru çizilir (ġekil 1.31). ġekil 1.31: C ve D noktasından geçen doğru 28 Pergelin ölçüsü değiĢtirilmeden D merkezli çizilen doğruyu kesecek Ģekilde bir yay çizilir ve E noktası bulunur (ġekil 1.32). ġekil 1.32: E noktasının bulunması  A ve E noktaları birleĢtirilerek doğruya dik çıkılmıĢ olur (ġekil 1.33). ġekil 1.33: A ve E noktalarının birleĢtirilmesi 29 1.2.5. Daire Ġçine Düzgün Çokgen Çizimi 1.2.5.1. Daire Ġçine Düzgün Üçgen Çizimi  Ġlk önce O merkezli birbirine dik iki eksen çizilir (ġekil 1.34). ġekil 1.34: O merkezli birbirine dik iki eksen  Pergel, O merkezli olmak üzere istenilen geniĢlikte açılarak bir daire çizilir ve daire ile eksen birleĢim noktaları A, B, C, D olarak adlandırılır (ġekil 1.35). ġekil 1.35: Dairenin çizimi ve adlandırılması 30  Pergelin açıklığı bozulmadan D merkezli olmak üzere bir yay çizilir. Yay ile dairenin kesiĢtiği noktalar E ve F olarak adlandırılır (ġekil 1.36). ġekil 1.36: D merkezli yayın çizimi  C ve E noktaları birleĢtirilir (ġekil 1.37). ġekil 1.37: C ve E noktalarının birleĢtirilmesi 31 C ve F noktaları birleĢtirilir (ġekil1.38). ġekil 1.38: C ve F noktalarının birleĢtirilmesi  E ve F noktaları birleĢtirildiğinde eĢkenar bir üçgen ortaya çıkacaktır (ġekil 1.39). ġekil 1.39: Daire içinde eĢkenar üçgenin oluĢturulması 32 1.2.5.2. Daire Ġçine Düzgün Dörtgen Çizimi  Ġlk önce ġekil 1.34’teki gibi O merkezli birbirine dik iki eksen çizilir (ġekil 1.40). ġekil 1.40: O merkezli birbirine dik iki eksen  Pergel, O merkezli olmak üzere istenilen geniĢlikte açılarak bir daire çizilir ve daire ile eksen birleĢim noktaları A, B, C, D olarak adlandırılır (ġekil 1.41). ġekil 1.41: Dairenin çizimi ve adlandırılması 33  Pergel, B-D aralığı kadar açılır. Pergelin açıklığı bozulmadan B ve C noktalarından dairenin dıĢında birer yay çizilir. Yayların birbirini kestiği nokta E olarak adlandırılır (ġekil 1.42). ġekil 1.42: E noktasının iĢaretlenmesi  E ve O noktalarından geçecek Ģekilde daire boyunca cetvelle bir doğru çizilir (ġekil 1.43). ġekil 1.43: E ve O noktalarından geçen doğru 34  Aynı Ģekilde pergel açıklığı bozulmadan A ve C noktalarından dairenin dıĢında bir yay çizilir. KesiĢen nokta F olarak isimlendirilir (ġekil 1.44). ġekil 1.44: F noktasının iĢaretlenip F ve O noktalarından geçen doğrunun çizimi  F ve O noktalarından geçecek Ģekilde daire boyunca cetvelle bir doğru çizilir. Çizilen doğruların daireyi kestikleri noktalar birleĢtirildiğinde eĢkenar bir dörtgen ortaya çıkacaktır (ġekil 1.45). ġekil 1.45: Daire içinde eĢkenar dörtgenin oluĢturulması 35 1.2.5.3. Daire Ġçine Düzgün BeĢgen Çizimi  Birbirine dik çizilen iki eksen üzerine istenilen yarıçapta pergel açılarak O merkezli bir daire çizilir. Dairenin eksen üzerinde kesiĢtiği noktalar A, B, C, D olarak adlandırılır (ġekil 1.46). ġekil 1.46: Dairenin çizimi ve adlandırılması  Pergel açıklığı bozulmadan B noktasına tutularak bir yay çizilir. Yayın daireyi kestiği noktalar, E ve F olarak adlandırılır. E ve F noktalarını birleĢtiren bir doğru çizilir. Doğrunun ekseni kestiği nokta S olarak adlandırılır (ġekil 1.47) ġekil 1.47: E, F ve S noktaları 36  Pergel S-C aralığı kadar açılarak S merkezli bir yay çizilir. Yayın ekseni kestiği nokta T olarak adlandırılır (ġekil 1.48). ġekil 1.48: T noktasının bulunması  Pergel T-C aralığı kadar açılarak C merkezli bir yay çizilir. Yayın daireyi kestiği noktalar, I ve K olarak adlandırılır (ġekil 1.49). ġekil 1.49: I ve K noktalarının bulunması 37  Pergel açıklığı bozulmadan I ve K merkezli daireyi kesen birer yay çizilir. Yayın daireyi kestiği noktalar, M ve N olarak adlandırılır (ġekil 1.50). ġekil 1.50: M ve N noktalarının bulunması  C, I, M, N ve K noktaları birleĢtirildiğinde eĢkenar bir beĢgen ortaya çıkar (ġekil 1.51). ġekil 1.51: Daire içinde eĢkenar beĢgenin oluĢturulması 38 1.2.5.4. Daire Ġçine Düzgün Altıgen Çizimi  Birbirine dik çizilen iki eksen üzerine pergel açılarak istenilen yarıçapta O merkezli bir daire çizilir. Dairenin eksen üzerinde kesiĢtiği noktalar A, B, C, D olarak adlandırılır (ġekil 1.52). ġekil 1.52: Dairenin çizimi ve adlandırılması  Pergel, açıklığı bozulmadan B noktasına tutularak bir yay çizilir. Yayın daireyi kestiği noktalar E ve F olarak adlandırılır (ġekil 1.53). ġekil 1.53: E ve F noktalarının bulunması 39  Pergel açıklığı bozulmadan A noktasına tutularak bir yay çizilir. Yayın daireyi kestiği noktalar G ve H olarak adlandırılır (ġekil 1.54). ġekil 1.54: G ve H noktalarının bulunması  G, A, H, F, B ve E noktaları cetvel yardımı ile birleĢtirildiğinde daire içinde düzgün bir altıgen oluĢtuğu görülür (ġekil 1.55). ġekil 1.55: Daire içinde düzgün altıgenin oluĢturulması 40 UYGULAMA FAALĠYETĠ UYGULAMA FAALĠYETĠ AĢağıda verilen çizgi çeĢitlerini ölçerek bir sonraki sayfada uygulama sayfasına çiziniz. 41 UYGULAMA ADI Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: UYGULAMA NO DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:.../.../… 42 1 Ġmza Yazı UYGULAMA FAALĠYETĠ AĢağıda verilen çizgi çeĢitlerini ölçerek bir sonraki sayfada uygulama sayfasına çiziniz. 43 UYGULAMA ADI Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: UYGULAMA NO DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:.../.../… 44 2 Ġmza Yazı UYGULAMA FAALĠYETĠ Atasözleri ve veciz sözleri araĢtırınız ve norm (sağa 750 eğik) yazı ile yazınız. 45 UYGULAMA ADI Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: UYGULAMA NU DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../.../... 46 3 Ġmza Yazı UYGULAMA FAALĠYETĠ Ġstiklal MarĢı’nın ilk iki kıtasını bir sonraki sayfadaki temrin sayfasına norm (sağa 750 eğik) yazı ile yazınız. İSTİKLAL MARŞI Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak, Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak. O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak; O benimdir, o benim milletimindir ancak. Çatma, kurban olayım, çehreni ey nazlı hilal! Kahraman ırkıma bir gül; ne bu şiddet, bu celal? Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helal... Hakkıdır, Hakk’a tapan milletimin istiklal. M. Akif ERSOY 47 UYGULAMA ADI Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: UYGULAMA NO DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../... 48 4 Ġmza Yazı UYGULAMA FAALĠYETĠ Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi’ni yazı Ģablonu ile yazınız. 49 UYGULAMA ADI Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: UYGULAMA NO DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../.../… 50 5 Ġmza Yazı UYGULAMA ADI Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: UYGULAMA NO DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../.../… 51 5 Ġmza Yazı UYGULAMA ADI UYGULAMA NO 6 AĢağıda verilen A-B doğru parçasına paralel doğrular çiziniz. AĢağıda verilen A-B doğru parçasının orta noktasından bir dikme çıkınız. Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../.../.. 52 Ġmza Yazı UYGULAMA ADI UYGULAMA NO 7 AĢağıda verilen A-B doğru parçasına dik bir açı oluĢturunuz. AĢağıda verilen A-B doğru parçasını 7 eĢit parçaya bölünüz. Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../.../.. 53 Ġmza Yazı UYGULAMA ADI UYGULAMA NO 8 AĢağıda verilen A-B doğru parçasını 7 eĢit parçaya bölünüz. AĢağıda verilen dairenin içine düzgün üçgen çiziniz. Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../.../ 54 Ġmza Yazı UYGULAMA ADI UYGULAMA NO 9 AĢağıda verilen dairenin içine düzgün üçgen çiziniz. AĢağıda verilen dairenin içine düzgün dörtgen çiziniz. Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../.../.. 55 Ġmza Yazı UYGULAMA ADI UYGULAMA NO 10 AĢağıda verilen dairenin içine düzgün dörtgen çiziniz. AĢağıda verilen dairenin içine düzgün beĢgen çiziniz. Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../.../ 56 Ġmza Yazı UYGULAMA ADI UYGULAMA NO 11 AĢağıda verilen dairenin içine düzgün beĢgen çiziniz. AĢağıda verilen dairenin içine düzgün altıgen çiziniz. Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../.../.. 57 Ġmza Yazı KONTROL LĠSTESĠ Bu faaliyet kapsamında aĢağıda listelenen davranıĢlardan kazandığınız beceriler için Evet, kazanamadığınız beceriler için Hayır kutucuğuna (X) iĢareti koyarak kendinizi değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Evet Hayır 1. Standart kâğıdı resim masasına bağlayabildiniz mi? 2.Yazı ve rakamları teknik resim kurallarına uygun yazabildiniz mi? 3.Teknik resim çizim araçlarını teknik resim kurallarına uygun Ģekilde kullanabildiniz mi? 4.Teknik resim kurallarına uygun doğrular çizebildiniz mi? 5. Temel geometrik çizimleri yapabildiniz mi? DEĞERLENDĠRME Değerlendirme sonunda “Hayır” Ģeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız “Evet” ise “Ölçme ve Değerlendirme” ye geçiniz. 58 ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME AĢağıdaki soruları dikkatlice okuyunuz ve doğru seçeneği iĢaretleyiniz. 1. Teknik resimde görünen çevreler ve ayrıtlar (kenarlar) hangi çizgi ile çizilir? A) Sürekli ince çizgi B) Sürekli kalın çizgi C) Kesik orta çizgi D) Noktalı ince çizgi 2. AĢağıdakilerden hangisi teknik resimde kullanılan kalem değildir? A) KurĢun kalem B) Tükenmez kalem C) Takma uçlu kalem D) Rapido 3. AĢağıdakilerden hangisi teknik resimde kullanılan cetvellerden değildir? A) Ölçü cetvelleri B) Pistole C) Paralel cetvel D) Açıölçer 4. Elektrik – elektronik teknik resminde hangi yazı tipi kullanılır? A) Dik yazı B) Eğik yazı C) Kalın yazı D) Yamuk yazı 5. Teknik resimde yazı kalınlığını belirten harf hangisidir? A) B) C) D) 6. D A c1 h 45° ve 30° – 60° lik gönyeler ile aĢağıdaki açılardan hangisi çizilemez? A) 15° B) 30° C) 70 D) 105 DEĞERLENDĠRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karĢılaĢtırınız. YanlıĢ cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. 59 ÖĞRENME FAALĠYETĠ-2 ÖĞRENME FAALĠYETĠ-2 AMAÇ Temel iz düĢümü kullanarak perspektifi verilen parçanın görünüĢlerini hatasız çizebilecek ve ölçülendirme yapabileceksiniz. ARAġTIRMA  Ġz düĢüm ve perspektif kavramları ile görünüĢ çıkarma hakkında araĢtırma yapınız. Sonuçlarını rapor hâlinde sununuz. 2. ĠZ DÜġÜM VE GÖRÜNÜġ ÇIKARTMA 2.1. Ġz DüĢüm Çizimleri 2.1.1. Ġz DüĢüm Hakkında Bilgi Ġz düĢüm, bir cismin bir düzlem üzerine çizilmiĢ Ģekli veya düzleme düĢen görüntüsüdür. Örneğin; sinemada perdeye düĢen görüntü, güneĢli bir günde yürürken oluĢan gölge veya bir ıĢık kaynağından (mum, ampul vb.) çıkan ıĢınlarla bir cismin duvara düĢen görüntüsü birer iz düĢümdür. Ġz düĢümün üzerine düĢtüğü düzleme iz düĢüm düzlemi, iz düĢümün düzlem üzerine düĢmesini sağlayan ıĢınlara iz düĢüm ıĢınları, iz düĢüm ıĢınlarının çıktığı varsayılan noktaya ise odak noktası (bakıĢ noktası) denir.  Ġz düĢüm çeĢitleri  Merkezî (konik) iz düĢüm IĢık kaynağının yakın mesafede olması, cismin boyutlarının iz düĢüm düzlemine büyük ve küçük olarak düĢmesiyle oluĢan iz düĢümdür. IĢınların cismin köĢelerinden geçmesiyle elde edilen noktalar birleĢtirilerek cismin iz düĢümü oluĢturulur. Mimari, reklamcılık ve dekorasyon teknik resimlerinin çizimlerinde kullanılır (ġekil 2.1). 60 ġekil 2.1: Merkezî (konik) iz düĢüm  Paralel iz düĢüm IĢık kaynağının sonsuzda olması, cismin boyutlarının iz düĢüm düzlemine büyüme veya küçülme göstermeden düĢmesiyle elde edilen iz düĢümdür. Bu iz düĢümde ıĢınlar ıĢık kaynağına paraleldir (ġekil 2.2). Paralel iz düĢüm, eğik ve dik iz düĢüm olmak üzere ikiye ayrılır. ġekil 2.2: Paralel iz düĢüm  Eğik iz düĢüm Ġz düĢüm ıĢınlarının birbirine paralel ve iz düĢüm düzlemine eğik (90° den farklı açılarda) olarak gelmesi ile iz düĢüm düzlemi üzerinde oluĢan görünüĢe eğik iz düĢüm denir. Bu iz düĢüm, eğik perspektif görünüĢlerinin çiziminde kullanılır (ġekil 2.3). 61 ġekil 2.3:Eğik iz düĢüm  Dik iz düĢüm Ġz düĢüm ıĢınlarının düzleme dik gelmesi sonucu oluĢan iz düĢüme dik iz düĢüm denir. Bu iz düĢümde iz düĢüm çizgileri cismin bir yüzüne dik geldiği için cismin o yüzü ile iz düĢümü aynı büyüklükte olur. Teknik resimde en çok kullanılan iz düĢüm Ģeklidir. Özellikle görünüĢ çıkarmada çok kullanılır. Bu konu hakkında daha fazla bilgi ileride verilecektir. 2.1.2. Temel Ġz DüĢüm Düzlemleri, Temel GörünüĢlerin Adlandırılması ve Çizilmesi Üretimi yapılacak bir parçanın sadece bir yüzeyinin görüntüsü o parçayı tanımlamaya yetmez. Yani cismin tek yönden görünüĢü o cisim hakkında yeterli bilgiyi vermez. Bu nedenle cisimlerin görüntüleri birden fazla iz düĢüm düzlemine düĢürülür. Üzerine iz düĢüm çizilecek olan düzlemler, birbirine bitiĢik ve dik kabul edilir. Birbirine bitiĢik ve dik konumda alınan, üzerine iz düĢümlerin çizildiği düzlemlere “iz düĢüm düzlemleri” denir. Temel iz düĢüm düzlemlerini bir arada bulunduran kapalı Ģekle “diedri” denir. Diedri üzerinde bulunan iz düĢüm düzlemleri Ģunlardır: 1. Alın iz düĢüm düzlemi 2. Yatay iz düĢüm düzlemi 3. Profil iz düĢüm düzlemi Diedri üzerinde bulunan “alın iz düĢüm düzlemi” önden bakıĢ için, “profil iz düĢüm düzlemi” yandan bakıĢ için, “yatay iz düĢüm düzlemi” ise üstten bakıĢ için kullanılır (ġekil 2.4). 62 ġekil 2.4: GörünüĢlerin adlandırılması 2.1.3. Nokta, Doğru ve Düzlemlerin Ġz DüĢümlerinin Çizilmesi 2.1.3.1. Noktanın Ġz DüĢümleri Uzaydaki a noktasının düzlem yüzeylerine dik gelen ıĢınlarının düzlem yüzeylerine değme noktaları, a noktasının iz düĢümünü verir. Düzlemler arasında kalan çizgilere katlanma çizgileri denir. a noktasının uzaydaki yerini belirlemek için aralık, kot ve uzaklık değerleri olmak üzere üç elemana ihtiyaç vardır. Teknik resimde a noktasının iz düĢümü çıkarılırken bu değerlerin bilinmesi gerekir. Noktanın yatay iz düĢüm düzlemine olan mesafesine kot, alın iz düĢüm düzlemine olan mesafesine uzaklık, profil iz düĢüm düzlemine olan mesafesine aralık denir (ġekil 2.5). 63 ġekil 2.5: Noktanın iz düĢümü AĢağıdaki örnekte noktanın aralık, kot ve uzaklık değerleri girilerek iz düĢümü görülebilir (ġekil 2.6). ġekil 2.6: Noktanın iz düĢümü 64 2.1.3.2. Doğrunun Ġz DüĢümü Uzaydaki iki nokta birleĢtirildiğinde bir doğru parçası meydana gelir. Doğru parçasının uç noktalarına ait iz düĢümleri ayrı ayrı çizilip birleĢtirilerek doğrunun iz düĢümleri elde edilir (ġekil 2.7). Noktaların uzaydaki iz düĢümleri birleĢtirilerek doğrunun diedrideki iz düĢümü tamamlanmıĢ olur. Diedrideki iz düĢümler epür düzlemine aktarılır. Epür, diedrinin açılmıĢ Ģekline denir. ġekil 2.7: Doğrunun iz düĢümü 2.1.3.3. Düzlemin Ġz DüĢümü Kendi doğrultusunda olmayacak Ģekilde hareket ettirilen doğrunun geride bıraktığı yüzeye düzlem denir. Düzlemler, uzayda temel iz düĢüm düzlemlerine göre çeĢitli konumlarda bulunur (ġekil 2.8). 65 ġekil 2.8: Düzlemin iz düĢümü 2.2. GörünüĢ Çıkarma ve Ölçeklendirme 2.2.1. GörünüĢ Çıkarma Temel iz düĢüm düzlemlerine, dik iz düĢüm yöntemiyle çizilen iz düĢümlere görünüĢ denir. Cisimlerin temel iz düĢüm düzlemlerine görünüĢlerinin çizilmesine de görünüĢ çıkarma denir. GörünüĢ çıkartılmadan önce cisim çok iyi incelenmelidir. Böylece cisim, en iyi ifade edilebilecek Ģekilde tutularak en az görünüĢ sayısı ile en uygun bakıĢ yönü belirlenir. Bazı cisimler için bir veya iki görünüĢ yeterli olurken bazı cisimler için üçten fazla görünüĢ gerekebilir. Parça görünüĢlerinin çizilmesi ve çizilmiĢ görünüĢlerin okunması, bu konuda bol miktarda alıĢtırma yapmayı gerektirir. BoĢlukta yer kaplayan her cismin yükseklik, geniĢlik ve derinlik olmak üzere üç boyutu vardır. Eksiksiz bir anlatım için bu boyutlarla birlikte parçanın bitmiĢ hâlini gösteren resmin de çizilmesi gerekir. Bunun için değiĢik yapıdaki parçalara çeĢitli yönlerden bakılarak görünüĢleri çizilmeli, aynı zamanda çeĢitli parça görünüĢleri incelenmelidir. Böylelikle görünüĢ çizimi ve görünüĢ okuma alıĢkanlığı kazanılır. ÇizilmiĢ görünüĢler incelenirken öncelikle cisim beyinde canlandırılmalıdır. Sonra görünüĢlerin isimleri ve konumları belirlenir. Bu sırada görünüĢlere bakarak cismin boyutları ve görünüĢlerin birbirleriyle iliĢkileri belirlenmeye çalıĢılır. GörünüĢlerde delikler veya kesik çizgiler 66 (görünmeyen kısımlar) varsa ifade ettikleri yerler belirlenerek inceleme tamamlanır. Yapılan bu inceleme sonunda cismin Ģekli ve boyutları hakkında fikir sahibi olunmalıdır. ġekil 2.9’daki örnek resim parçasının önden görünüĢ, yandan görünüĢ ve üstten görünüĢlerinin resme bakılarak çıkarılıĢı aĢağıda gösterilmiĢtir. ġekil 2.9: Örnek resim parçası  Ön görünüĢ: Resmin geniĢlik ve yükseklik gibi ölçülerinin görülebildiği bakıĢ açısıdır (ġekil 2.10). ġekil 2.10: Önden görünüĢ  Üstten görünüĢ: Parçanın geniĢlik ve yükseklik ölçüsünü tamamlayan bakıĢ açısıdır (ġekil 2.11). ġekil 2.11: Üstten görünüĢ 67  Yandan görünüĢ: Resmin derinlik ölçülerinin görülebildiği bakıĢ açısıdır (ġekil 2.12). ġekil 2.12: Yandan görünüĢ GörünüĢler çıkarılırken bakıĢ açısına bağlı olarak resme ait görünüĢler tek çizgi ile gösterilmiĢtir. Resmin görülmeyen yüzeylere ait detayları ise kesik çizgilerle ifade edilmiĢtir. Kesik çizgi sayısının azlığı, bakıĢ açısının iyi seçilmesi ile sağlanır. 2.2.1.1. Üç GörünüĢle ÇizilmiĢ Resimlerin Ġncelenmesi ġekil 2.13’te üç görünüĢü verilen resim, düzlem üzerine aĢağıdaki gibi yerleĢtirilir. GörünüĢler düzleme yerleĢtirilirken her bir görünüĢün düzleme ait uzaklılarının eĢit olmasına dikkat edilmelidir (ġekil 2.14). ġekil 2.13: Perspektifi verilmiĢ resim 68 ġekil 2.14: Resmin üç görünüĢünün çıkartılması 2.2.1.2. Perspektif Verilerek GörünüĢlerin Ġncelenmesi Örnek 1: ġekil 2.15’te perspektifi verilen cismin üç görünüĢü aĢağıdaki gibi çıkarılır (ġekil 2.16). ġekil 2.15: Perspektifi verilen cisim 69 ġekil 2.16: Cismin üç görünüĢü Örnek 2: ġekil 2.17’de perspektifi verilen cismin üç görünüĢü aĢağıdaki gibi çıkarılır (ġekil 2.18). ġekil 2.17: Perspektifi verilen cisim 70 ġekil 2.18: Cismin üç görünüĢü2.2.2.Ölçek ve Ölçülendirme 2.2.2.1. Ölçülendirmenin Gereği ve Önemi Parçaların yapımı için gerekli ölçülerin belirli kurallara göre parça üzerine veya görünüĢlerin üzerine yazılması iĢlemine ölçülendirme denir. Teknik resimde iz düĢüm kurallarına göre çizilmiĢ bir parçanın görünüĢleri, o parçanın sadece biçimi hakkında bilgi verebilir. Bunun yanı sıra parçanın boyutlarını ifade eden bilgilere de ihtiyaç duyulur. Ayrı ayrı yerlerde ve ayrı ayrı iĢçiler tarafından yapılan parçaların yerlerine takıldığı zaman sorunsuz çalıĢması gerekir. Bu özelliklere sahip parçaların üretimi, ancak eksiksiz ve kurallara uygun ölçülendirilmiĢ çizimlerle mümkündür. Ayrıca kırılmıĢ, bozulmuĢ parçaların yeniden yapılması sırasında da ölçülendirmenin önemi ve gerekliliği ortaya çıkar. Ölçülendirme, sadece parçaların boyutlarının belirtilmesinde kullanılmaz. Aynı zamanda elektrik projelerinde ve elektronik devre tasarımlarında da büyük önem taĢır. 2.2.2.2. Ölçekler Teknik resmi çizilen cisimlerin bazıları çok küçük, bazıları ise çok büyük boyutlu olabilir. Bu nedenle büyük boyutlu cisimlerin resimleri küçük, küçük boyutlu cisimlerin resimleri ise büyük çizilmelidir. Teknik resmi çizilen parçanın resim üzerindeki çizim ölçüsünün o parçanın gerçek ölçüsüne oranına ölçek denir. 71  Ölçek çeĢitleri     Gerçek ölçek: Parçaların üzerinden alınan ölçülere göre çizilen ölçek çeĢididir. Ölçek 1:1 diye belirtilir. Küçültme ölçeği: Büyük parçaların küçültülerek çizildiği ölçek çeĢididir. Ölçek 1:5, 1:10, 1:20, 1:50…… diye belirtilir. Büyültme ölçeği: Küçük parçaların büyültülerek çizildiği ölçek çeĢididir. Ölçek 2:1, 5:1, 10:1, 20:1, 50:1…… diye belirtilir. Ölçülendirme elemanları ve ölçülendirme kuralları  Ölçü sınır çizgisi: Sürekli ince düz çizgidir. Çizgi kalınlığı 0,25 mm’dir. Ölçülendirilecek elemana dik veya gerektiğinde eğik, ancak birbirine paralel olarak çizilmelidir. Ölçü konulacak yüzeylerin kenar noktalarından uzatılarak kullanılır (ġekil 2.19). ġekil 2.19: Ölçü sınır çizgisi  Ölçü çizgisi: Sürekli ince çizgidir. Çizgi kalınlığı 0,25 mm’dir. GörünüĢten yaklaĢık 7–10 mm uzaklıkta olmalıdır. Ölçülendirilecek kenara paralel konumda mümkün oldukça birbirini kesmez (ġekil 2.20). ġekil 2.20: Ölçü çizgisi  Ölçü oku: Uç açısı 15 derece ve ikizkenar üçgen Ģeklinde olan, ölçü çizgilerini sınırlayan ölçülendirme elemanıdır. Ölçü büyüklüğünün nereden nereye kadar olduğunu belirler (ġekil 2.21). 72 ġekil 2.21: Ölçü oku  Ölçü rakamları: Ölçü rakamları düzgün ve okunaklı yazılmalıdır. Ölçü çizgisinin tam ortasına ve 0,5 mm üst tarafına yazılır (ġekil 2.22). ġekil 2.22: Ölçü rakamı GörünüĢlerin daha kolay okunmasını sağlayacak ölçüler dıĢındaki tüm ölçülendirmeler, görünüĢlerin dıĢ tarafında yapılmalıdır. Resimler hangi ölçekle çizilirse çizilsin, üzerine parçanın gerçek büyüklüğünü gösteren ölçüler yazılmalıdır. AĢağıda çeĢitli parçaların ölçülendirilmiĢ resimleri görülmektedir. Resimleri inceledikten sonra farklı görünüĢler çizerek ölçülendiriniz (ġekil 2.23, 2.24). 73 ġekil 2.23: ÖlçülendirilmiĢ resim ġekil 2.24: ÖlçülendirilmiĢ resim 74 UYGULAMA FAALĠYETĠ UYGULAMA FAALĠYETĠ Verilen parçaların istenen görünüĢ çizimlerini 1,2,3 numaralı uygulama sayfalarına yapınız. AĢağıda verilen parçaların ölçülendirmelerini 4, 5, 6 numaralı uygulama sayfalarına yapınız. 75 UYGULAMA ADI UYGULAMA NO 1 AĢağıda perspektifi verilen parçanın üç görünüĢünü teknik resim kurallarına uyarak çıkarınız. Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../.../.. 76 Ġmza Yazı UYGULAMA ADI UYGULAMA NU 2 AĢağıda perspektifi verilen parçanın üç görünüĢünü teknik resim kurallarına uyarak çıkarınız. Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../../.. 77 Ġmza Yazı UYGULAMA ADI UYGULAMA NO 3 AĢağıda perspektifi verilen parçanın üç görünüĢünü teknik resim kurallarına uyarak çıkarınız. Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../... 78 Ġmza Yazı UYGULAMA ADI UYGULAMA NO 4 Örnek3:Üç görünüĢ ölçüleri verilen cismin ölçü değerlerini resmin üzerine yazınız. Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../... 79 Ġmza Yazı UYGULAMA ADI UYGULAMA NO 5 AĢağıda perspektifi verilen parçanın üç görünüĢünü ölçülendirme kurallarına göre ölçülendiriniz. Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../... 80 Ġmza Yazı UYGULAMA ADI UYGULAMA NO 6 Örnek3:Perspektifi verilen cisimlerin ölçü değerlerini resmin üzerine yazınız. Öğrencinin Adı: Soyadı: Sınıf / Nu: Okul: DEĞERLENDĠRME TOPLAM Rakam Öğretmen Tarih:..../... 81 Ġmza Yazı KONTROL LĠSTESĠ Bu faaliyet kapsamında aĢağıda listelenen davranıĢlardan kazandığınız beceriler için Evet, kazanamadığınız beceriler için Hayır kutucuğuna (X) iĢareti koyarak kendinizi değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Evet Hayır 1. Üç görünüĢle çizilmiĢ resimleri incelediniz mi? 2.Perspektifi verilen parçanın görünüĢlerini çizebildiniz mi? 3. GörünüĢler üzerinde ölçü bağlama çizgilerini çizebildiniz mi? 4. Ölçü çizgilerini çizebildiniz mi? 5. Ölçü oklarını çizebildiniz mi? 6. Ölçü değerlerini ve sembollerini yazabildiniz mi? DEĞERLENDĠRME Değerlendirme sonunda “Hayır” Ģeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız “Evet” ise “Ölçme ve Değerlendirme” ye geçiniz. 82 ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME AĢağıdaki soruları dikkatlice okuyunuz ve doğru seçeneği iĢaretleyiniz. 1. Perspektiflerden görünüĢ çıkarırken önce hangi görünüĢ çizilir? A) Ön B) Üst C) Yan D) Arka 2. “Gerçek ölçekte, ölçek …….. diye belirtilir.” cümlesinde boĢ bırakılan yere aĢağıdakilerden hangisi getirilmelidir? A) 1:2 B) 2:1 C) 1:1 D) 1:4 3. Perspektiflerden görünüĢ çıkarırken görünmeyen çevre ve kenarların çiziminde hangi çizgi kullanılır? A) Sürekli ince çizgi B) Sürekli kalın çizgi C) Kesik orta çizgi D) Noktalı ince 4. Ölçülendirme yapılırken ölçü çizgisi görünüĢten yaklaĢık ne kadar uzaklıkta bulunmalıdır? A) 1-3mm B) 7-10mm C) 15-18mm D) 18-20mm 5. Sinemada perdeye düĢen görüntüye ne denir? A) ġekil B) Resim C) Perspektif D) Ġz düĢüm 83 6. AĢağıda perspektif resmi görülen cismin üç görünüĢü verilmiĢtir. Bu görünüĢlerin, cismin hangi görünüĢleri olduğunu altlarına yazınız. DEĞERLENDĠRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karĢılaĢtırınız. YanlıĢ cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. Cevaplarınızın tümü doğru ise “Modül Değerlendirme”ye geçiniz. 84 MODÜL DEĞERLENDĠRME MODÜL DEĞERLENDĠRME Bu modül kapsamında aĢağıda listelenen davranıĢlardan kazandığınız beceriler için Evet, kazanamadığınız beceriler için Hayır kutucuğuna (X) iĢareti koyarak kendinizi değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri 1. Standart kâğıdı resim masasına bağlayabildiniz mi? 2.Yazı ve rakamları teknik resim kurallarına uygun yazabildiniz mi? 3.Teknik resim çizim araçlarını teknik resim kurallarına uygun Ģekilde kullanabildiniz mi? 4.Teknik resim kurallarına uygun doğrular çizebildiniz mi? 5. Temel geometrik çizimleri yapabildiniz mi? 6. Üç görünüĢle çizilmiĢ resimleri incelediniz mi? 7.Perspektifi verilen parçanın görünüĢlerini çizebildiniz mi? 8. GörünüĢler üzerinde ölçü bağlama çizgilerini çizebildiniz mi? 9. Ölçü çizgilerini çizebildiniz mi? 10. Ölçü oklarını çizebildiniz mi? 11. Ölçü değerlerini ve sembollerini yazabildiniz mi? Evet Hayır DEĞERLENDĠRME Değerlendirme sonunda “Hayır” Ģeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetlerini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız “Evet” ise bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize baĢvurunuz. 85 CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALĠYETĠ-1’ĠN CEVAP ANAHTARI 1. 2. 3. 4. 5. 6. B B D B A C ÖĞRENME FAALĠYETĠ-2’NĠN CEVAP ANAHTARI 1. 2. 3. 4. 5. A C C B D a. Ön b. Yan c. Üst 6. 86 KAYNAKÇA KAYNAKÇA  BEREKET Metin, Teknik ve Meslek Resim, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2010. 87

Judul: Temel Teknik Resim

Oleh: Kardelen Nur


Ikuti kami